Dariusz Leszinski, profesor nadzwyczajny, Wydział Biologii, Wydział Biochemii i Biotechnologii, Uniwersytet w Helsinkach, Finlandia; dariusz.leszczynski@helsinki.fi
PODSUMOWANIE:
Fizjologiczne funkcje organizmu ludzkiego regulowane są przez prąd elektryczny. Nic więc dziwnego, że umieszczenie ciała człowieka w polu elektromagnetycznym o odpowiedniej sile może powodować zakłócenia normalnych procesów fizjologicznych. Niniejsze wytyczne bezpieczeństwa ICNIRP i IEEE mają chronić całą populację ludzką przed skutkami narażenia na pola elektromagnetyczne (EMF). Jednakże badania na ludziach i zwierzętach sugerują, że narażenie na poziomie dopuszczalnych wytycznych bezpieczeństwa może mieć wpływ na zdrowie. Z pewnością są wśród nas ludzie, którzy są bardziej wrażliwi na pola elektromagnetyczne niż reszta populacji. My, naukowcy, musimy dowiedzieć się, kim są te potencjalnie dotknięte osoby.
Zdecydowana większość badań biologicznych badających wpływ pól elektromagnetycznych skupiała się na możliwości wpływania na geny, powodowania raka mózgu lub uszkodzenia rozwoju embrionalnego. Jednocześnie trwa debata, czy EMZ powoduje skutki, które choć nie zagrażają życiu, mogą być szkodliwe dla jakości życia. Objawy doświadczane przez osoby, które samodzielnie zdiagnozowały wrażliwość na pola elektromagnetyczne, a które nazywają siebie nadwrażliwymi elektromagnetycznie (EHS), należą do tej kategorii objawów pogarszających jakość życia.
Często oczekuje się, że badania epidemiologiczne dadzą odpowiedź, czy narażenie na pola elektromagnetyczne może być niebezpieczne dla populacji ludzkiej. Jednak weryfikacja każdego potencjalnego zagrożenia dla zdrowia na podstawie samej epidemiologii jest daremna. Dzieje się tak dlatego, że niska czułość metodologii epidemiologicznej jest niewystarczająca do wiarygodnego wykrywania skutków zdrowotnych słabych skutków biologicznych powodowanych przez pola elektromagnetyczne o niskiej energii. Przeprowadzone dotychczas badania epidemiologiczne, nie dostarczając żadnych niezbitych dowodów, wykazały, że prawdopodobnie długotrwałe narażenie na promieniowanie telefonu komórkowego (30 minut/dzień przez 10 lat lub dłużej) zwiększa ryzyko zachorowania na raka mózgu – glejaka.
Ze względu na ograniczenia epidemiologiczne badania wpływu pola elektromagnetycznego na ochotników w celu ustalenia, czy narażenie na pole elektromagnetyczne spowoduje zmiany biochemiczne w narażonych tkankach i narządach, muszą być powiązane z jakimkolwiek zagrożeniem dla zdrowia. Informacje takie można wykorzystać do wsparcia lub obalenia obserwacji z badań epidemiologicznych, a także do ulepszenia projektu przyszłych badań epidemiologicznych.
Nowoczesne techniki badań przesiewowych z zakresu biologii molekularnej, obejmujące transkrypcję, proteomikę i metabolomikę, mogą dostarczyć tak bardzo potrzebnych informacji. Podejście to jest szczególnie odpowiednie do badania biologicznych i zdrowotnych skutków pól elektromagnetycznych, ponieważ pozwala ujawnić skutki, których nie da się przewidzieć w oparciu o dotychczas dostępną wiedzę. Systematyczne badania przesiewowe transkryptomu (ekspresja genów), PRO-teomu (ekspresja białka), fosfoproteomu (aktywność białka), metabolomu (drobnocząsteczkowe metabolity) pozwolą wygenerować dane NEC niezbędne do solidnego dowodu skutków zdrowotnych, w tym m.in. rakotwórczości i EHS (nadwrażliwości elektromagnetycznej).
W międzyczasie, czekając na ostateczne dowody naukowe – a proces ten zajmie kilka dziesięcioleci – musimy podjąć pewne działania, aby chronić użytkowników urządzeń komunikacji bezprzewodowej. Trwa dyskusja, czy należy wdrożyć zasadę ostrożności (PP/zasada ostrożności), zgodnie z definicją Unii Europejskiej w 2000 r., w celu ograniczenia potencjalnych zagrożeń dla zdrowia wynikających z narażenia na pola elektromagnetyczne. Aby rozważyć zastosowanie PP, pierwszym niezbędnym krokiem jest ocena dowodów naukowych. W odniesieniu do promieniowania telefonów komórkowych pierwszy krok podjęto w 2011 r., kiedy na posiedzeniu Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem w Lyonie we Francji zebrała się grupa robocza składająca się z 30 ekspertów, która sklasyfikowała promieniowanie telefonów komórkowych jako możliwy czynnik rakotwórczy (grupa 2B). Po zakończeniu oceny dowodów naukowych istnieje kilka warunków wstępnych, które należy spełnić przed dyskusją o wdrożeniu PP, zgodnie z dokumentem UE PP z 2000 r. Warunek wstępny: PP można wdrożyć w przypadku, gdy informacje naukowe są niewystarczające, gdy są niejasne lub niepewne
• IARC klasyfikacja promieniowania telefonu komórkowego jako potencjalnego czynnika rakotwórczego wyraźnie pokazała, że informacje na temat skutków zdrowotnych promieniowania telefonu komórkowego są „niewystarczające, niejednoznaczne lub niepewne”. Warunek wstępny: PP można zrealizować, gdy istnieją przesłanki wskazujące, że możliwe są skutki dla zdrowia i mogą one być potencjalnie niebezpieczne
• IARC klasyfikacja promieniowania telefonów komórkowych, oparta na dowodach z badań epidemiologicznych, wskazuje, że użytkownicy telefonów komórkowych, którzy długoterminowo korzystają z telefonów komórkowych, są narażeni na zwiększone ryzyko raka mózgu – jest to potencjalne zagrożenie dla ponad 7 miliardów użytkowników telefonów komórkowych. Warunek: PP można wdrożyć, gdy aktualna sytuacja nie jest zgodna z wybranym poziomem ochrony
Klasyfikacja• Klasyfikacja IARC wskazuje, że na zwiększone ryzyko raka mózgu opiera się na badaniach epidemiologicznych, w których badani korzystają ze zwykłych telefonów komórkowych spełniających aktualne normy bezpieczeństwa; co oznacza, że obecne standardy bezpieczeństwa nie wystarczą, aby chronić użytkowników. Wdrożenie zasady ostrożności (PP) nie jest równoznaczne z zapobieganiem korzystaniu z technologii bezprzewodowych. Polityka ta może pomóc w ograniczeniu obecnego powszechnego i niekontrolowanego wdrażania sieci bezprzewodowych w dowolnym miejscu i czasie. Twierdzenia, że wprowadzenie zasady ostrożności spowoduje szkody gospodarcze, nie są uzasadnione. Wdrożenie zasady ostrożności stworzy nową wiedzę poprzez badania mające na celu rozwiązanie problemów związanych z ryzykiem zdrowotnym oraz rozwój technologii komunikacyjnych o niższej emisji promieniowania. To z kolei stworzy nowe miejsca pracy i nowe możliwości gospodarcze w zakresie badań i technologii. Podsumowując, przegląd dowodów naukowych IARC oraz klasyfikacja możliwej rakotwórczości promieniowania telefonów komórkowych pozwalają na wdrożenie środków ostrożności w celu ochrony ludności przed potencjalnie niebezpiecznymi skutkami narażenia na promieniowanie emitowane przez urządzenia komunikacji bezprzewodowej. Jednocześnie, wraz z wdrożeniem środków ochronnych, w celu zmniejszenia narażenia populacji ludzkiej, należy kontynuować badania naukowe w celu rozwiązania sprzeczności w dowodach naukowych. Nowoczesne metody biologii molekularnej, transkryptomiki i proteomiki muszą wreszcie przydać się do określenia zasięgu i wielkości wpływu ekspozycji na pola elektromagnetyczne na tkanki i narządy ludzkie.
KOMUNIKACJA BEZPRZEWODOWA I ZDROWIE: PRZYSZŁOŚĆ BADAŃ I ZASADA OSTROŻNOŚCI
Dariusz Leszczyński, adiunkt, Wydział Nauk Biologicznych, Wydział Biochemii i Biotechnologii, Uniwersytet w Helsinkach, Finlandia; dariusz.leszczynski@helsinki.fi
ABSTRAKCJA
Fizjologiczne funkcje organizmu ludzkiego regulowane są przez prąd elektryczny. Nie jest zatem zaskoczeniem, że umieszczenie ciała człowieka w polu elektromagnetycznym o odpowiedniej sile może powodować zakłócenia normalnych procesów fizjologicznych. Obecne wytyczne bezpieczeństwa ICNIRP i IEEE mają chronić całą populację ludzką przed skutkami narażenia na pola elektromagnetyczne (EMF). Jednakże badania na ludziach i zwierzętach sugerują, że narażenie na poziomach dozwolonych przez wytyczne dotyczące bezpieczeństwa może mieć wpływ na zdrowie. Z pewnością są wśród nas osoby bardziej wrażliwe na pola elektromagnetyczne niż ogół populacji. My, naukowcy, musimy dowiedzieć się, kim są te potencjalnie dotknięte osoby.
Zdecydowana większość badań biologicznych badających wpływ pola elektromagnetycznego skupiała się na możliwości oddziaływania na geny, powodowania raka mózgu lub upośledzenia rozwoju embrionalnego. Jednocześnie trwa debata, czy pole elektromagnetyczne wywołuje skutki, które choć nie zagrażają życiu, mogą mieć szkodliwy wpływ na jakość życia. Objawy doświadczane przez osoby, które samodzielnie zdiagnozowały wrażliwość na pola elektromagnetyczne, nazywając siebie nadwrażliwymi na promieniowanie elektromagnetyczne (EHS), należą do tej kategorii objawów pogarszających jakość życia.
Często oczekuje się, że badania epidemiologiczne dadzą odpowiedź, czy narażenie na pola elektromagnetyczne może być niebezpieczne dla populacji ludzkiej. Jednakże weryfikacja potencjalnego zagrożenia dla zdrowia na podstawie samej epidemiologii jest bezużyteczna. Dzieje się tak dlatego, że niska czułość metodologii epidemiologicznej jest niewystarczająca do wiarygodnego wykrywania wpływu słabych efektów biologicznych na zdrowie, wywołanych przez pola elektromagnetyczne o niskiej energii. Dotychczasowe badania epidemiologiczne, choć nie dostarczają jednoznacznych dowodów, wykazały, że prawdopodobne jest, że długotrwałe narażenie na promieniowanie telefonu komórkowego (30 minut dziennie przez 10 lat lub dłużej) zwiększa ryzyko zachorowania na raka mózgu – glejaka.
Ze względu na ograniczenia epidemiologiczne potrzebujemy badań na ochotnikach dotyczących skutków pola elektromagnetycznego, aby ustalić, czy narażenie na pole elektromagnetyczne powoduje zmiany biochemiczne w narażonych tkankach i narządach, które można powiązać z jakimkolwiek zagrożeniem dla zdrowia. Informacje takie można wykorzystać do wsparcia lub odrzucenia obserwacji z badań epidemiologicznych, a także do ulepszenia projektu przyszłych badań epidemiologicznych.
Nowoczesne techniki przesiewowe w biologii molekularnej, takie jak transkryptomika, proteomika i metabolomika, mogą dostarczyć tak bardzo potrzebnych informacji. Podejście to szczególnie nadaje się do badania biologicznych i zdrowotnych skutków pól elektromagnetycznych, ponieważ ujawni skutki niemożliwe do przewidzenia w oparciu o obecnie dostępną wiedzę. Systematyczne badania przesiewowe transkryptomu (ekspresja genów), proteomu (ekspresja białek), fosfoproteomu (aktywność białek), metabolomu (drobnocząsteczkowych metabolitów) pozwolą wygenerować dane niezbędne do jednoznacznego udowodnienia skutków zdrowotnych, w tym m.in. rakotwórczości i EHS.
43Tymczasem, w oczekiwaniu na rozstrzygające dowody naukowe, a proces ten zajmie jeszcze dziesiątki lat, musimy podjąć działania mające na celu ochronę użytkowników urządzeń komunikacji bezprzewodowej. Trwa debata, czy należy wdrożyć zasadę ostrożności (PP), zdefiniowaną przez Unię Europejską w 2000 r., w celu ograniczenia podejrzewanych zagrożeń dla zdrowia wynikających z narażenia na pole elektromagnetyczne. Pierwszym niezbędnym krokiem, aby rozważyć zastosowanie PP, jest ocena dowodów naukowych. W odniesieniu do promieniowania telefonów komórkowych ten pierwszy krok wykonano w 2011 r., kiedy Grupa Robocza składająca się z 30 ekspertów spotkała się w Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem w Lyonie we Francji i sklasyfikowała promieniowanie telefonów komórkowych jako możliwy czynnik rakotwórczy dla ludzi (Grupa 2B).
Po zakończeniu oceny dowodów naukowych istnieje kilka warunków wstępnych, które muszą zostać spełnione przed rozpoczęciem debaty nad wdrożeniem PP, zgodnie z dokumentem UE PP z 2000 r. Wszystkie te warunki wstępne są spełnione:
Warunek wstępny: PP może zostać wdrożony, gdy informacje naukowe są niewystarczające, niejednoznaczne lub niepewne:
• IARC klasyfikacja promieniowania telefonów komórkowych jako potencjalnego czynnika rakotwórczego wyraźnie wykazała, że informacje na temat skutków zdrowotnych promieniowania telefonów komórkowych są niewystarczające, niejednoznaczne lub niepewne?
Warunek wstępny: PP można wdrożyć, gdy istnieją przesłanki, że możliwy wpływ na zdrowie ludzkie może być potencjalnie niebezpieczny
• IARC klasyfikacja promieniowania telefonów komórkowych, oparta na dowodach z epidemiologicznych badań kliniczno-kontrolnych, wykazała, że zagorzali użytkownicy telefonów komórkowych przez długi czas są narażeni na zwiększone ryzyko raka mózgu – jest to potencjalne zagrożenie dla ponad 7 miliardów użytkowników telefonów komórkowych
Warunek wstępny: PP może zostać wdrożony, gdy aktualna sytuacja jest niezgodna z wybranym poziomem ochrony
• IARC klasyfikacja wskazująca na zwiększone ryzyko raka mózgu opiera się na badaniach epidemiologicznych, w których badani korzystali ze zwykłych telefonów komórkowych spełniających aktualne standardy bezpieczeństwa; oznacza to, że obecne standardy bezpieczeństwa są niewystarczające, aby chronić użytkowników.
Wdrożenie zasady ostrożności nie jest równoznaczne z zapobieganiem korzystaniu z technologii bezprzewodowych. Polityka ta może pomóc w ograniczeniu obecnego, szalonego i niekontrolowanego wdrażania sieci bezprzewodowych w dowolnym miejscu i czasie. Twierdzenia, że wdrożenie Zasady Ostrożności spowoduje szkody gospodarcze, nie są uzasadnione. Wdrożenie Zasady Ostrożności stworzy nową wiedzę poprzez badania mające na celu rozwiązanie problemu zagrożeń zdrowotnych i rozwój technologii komunikacyjnych o niższej emisji promieniowania. To z kolei stworzy nowe miejsca pracy i nowe możliwości gospodarcze w zakresie badań i technologii.
Reasumując, przegląd dowodów naukowych IARC i uzyskana klasyfikacja możliwej rakotwórczości promieniowania telefonów komórkowych pozwalają na wdrożenie zasad zasady ostrożności w celu ochrony ludności przed potencjalnie niebezpiecznymi skutkami narażenia na promieniowanie emitowane przez urządzenia komunikacji bezprzewodowej. Równocześnie z wdrażaniem środków ochronnych mających na celu zmniejszenie narażenia populacji ludzkiej, należy kontynuować badania naukowe w celu rozwiązania sprzeczności w dowodach naukowych. Należy wreszcie zastosować nowoczesne metody biologii molekularnej, takie jak transkryptomika i proteomika, w celu określenia zakresu i wielkości wpływu ekspozycji na pola elektromagnetyczne na tkanki i narządy ludzkie.
KOMUNIKACJA BEZPRZEWODOWA I ZDROWIE: PRZYSZŁOŚĆ BADAŃ I ZASADA OSTROŻNOŚCI
Dariusz Leszczyński, adiunkt, Wydział Nauk Biologicznych, Wydział Biochemii i Biotechnologii, Uniwersytet Helsiński, Finlandia;
dariusz.leszczynski@helsinki.fi
ABSTRAKCJA
Fizjologiczne funkcje organizmu ludzkiego regulowane są przez prąd elektryczny. Nie jest zatem zaskoczeniem, że umieszczenie ciała człowieka w polu elektromagnetycznym o odpowiedniej sile może powodować zakłócenia normalnych procesów fizjologicznych. Obecne wytyczne bezpieczeństwa ICNIRP i IEEE mają chronić całą populację ludzką przed skutkami narażenia na pola elektromagnetyczne (EMF). Jednakże badania na ludziach i zwierzętach sugerują, że narażenie na poziomach dozwolonych przez wytyczne dotyczące bezpieczeństwa może mieć wpływ na zdrowie. Z pewnością są wśród nas osoby bardziej wrażliwe na pola elektromagnetyczne niż ogół populacji. My, naukowcy, musimy dowiedzieć się, kim są te potencjalnie dotknięte osoby.
Zdecydowana większość badań biologicznych badających wpływ pola elektromagnetycznego skupiała się na możliwości wpływu na geny, powodując raka mózgu lub upośledzenie rozwoju embrionalnego. Jednocześnie trwa debata, czy pole elektromagnetyczne wywołuje skutki, które choć nie zagrażają życiu, mogą mieć szkodliwy wpływ na jakość życia. Objawy doświadczane przez osoby, które samodzielnie zdiagnozowały się jako wrażliwe na pola elektromagnetyczne, nazywające siebie nadwrażliwymi na promieniowanie elektromagnetyczne (EHS), należą do tej kategorii objawów pogarszających jakość życia.
Często oczekuje się, że badania epidemiologiczne dadzą odpowiedź, czy narażenie na pola elektromagnetyczne może być niebezpieczne dla populacji ludzkiej. Jednakże weryfikacja potencjalnego zagrożenia dla zdrowia na podstawie samej epidemiologii jest bezużyteczna. Dzieje się tak dlatego, że niska czułość metodologii epidemiologicznej jest niewystarczająca do wiarygodnego wykrywania wpływu słabych efektów biologicznych na zdrowie, wywołanych przez pola elektromagnetyczne o niskiej energii. Dotychczasowe badania epidemiologiczne, choć nie dostarczają jednoznacznych dowodów, wykazały, że długotrwałe narażenie na promieniowanie telefonu komórkowego (30 minut dziennie przez 10 lat lub dłużej) z dużym prawdopodobieństwem zwiększa ryzyko zachorowania na raka mózgu – glejaka.
Ze względu na ograniczenia epidemiologiczne potrzebujemy badań skutków pola elektromagnetycznego na ochotnikach, aby ustalić, czy narażenie na pole elektromagnetyczne powoduje zmiany biochemiczne w narażonych tkankach i narządach, które można powiązać z jakimkolwiek zagrożeniem dla zdrowia. Informacje takie można wykorzystać do wsparcia lub odrzucenia obserwacji z badań epidemiologicznych, a także do ulepszenia projektu przyszłych badań epidemiologicznych.
Nowoczesne techniki przesiewowe w biologii molekularnej, obejmujące transkryptomikę, proteomikę i metabolomikę, mogą dostarczyć tak bardzo potrzebnych informacji. Podejście to szczególnie nadaje się do badania biologicznych i zdrowotnych skutków pól elektromagnetycznych, ponieważ ujawni skutki niemożliwe do przewidzenia w oparciu o obecnie dostępną wiedzę. Systematyczne badania przesiewowe transkryptomu (ekspresja genów), proteomu (ekspresja białek), fosfoproteomu (aktywność białek), metabolomu (drobnocząsteczkowych metabolitów) pozwolą wygenerować dane niezbędne do jednoznacznego udowodnienia skutków zdrowotnych, w tym m.in. rakotwórczości i EHS.
2B LUB NIE 2B – PANDORA „2B LUB NIE 2B – PANDORA”
43W międzyczasie, w oczekiwaniu na rozstrzygające dowody naukowe, co zajmie dziesiątki lat, musimy podjąć działania mające na celu ochronę użytkowników urządzeń do komunikacji bezprzewodowej. Trwa debata, czy należy wdrożyć zasadę ostrożności (PP), zdefiniowaną przez Unię Europejską w 2000 r., w celu ograniczenia podejrzewanych zagrożeń dla zdrowia wynikających z narażenia na pole elektromagnetyczne. Pierwszym niezbędnym krokiem, aby rozważyć zastosowanie PP, jest ocena dowodów naukowych. W odniesieniu do promieniowania telefonów komórkowych ten pierwszy krok wykonano w 2011 r., kiedy grupa robocza składająca się z 30 ekspertów spotkała się w Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem w Lyonie we Francji i sklasyfikowała promieniowanie telefonów komórkowych jako możliwy czynnik rakotwórczy dla ludzi (Grupa 2B).
Po zakończeniu oceny dowodów naukowych należy spełnić kilka warunków wstępnych, zanim zacznie się debata nad wdrożeniem PP, zgodnie z dokumentem UE PP z 2000 r. Wszystkie te warunki wstępne są spełnione:
Warunek wstępny: PP można wdrożyć, gdy informacje naukowe są niewystarczające, niejednoznaczne lub niepewne:
• Klasyfikacja IARC promieniowania telefonów komórkowych jako potencjalnego czynnika rakotwórczego wyraźnie wykazała, że informacje na temat skutków zdrowotnych promieniowania telefonów komórkowych są „niewystarczające, niejednoznaczne lub niepewne”
Warunek wstępny: PP można wdrożyć, gdy istnieją przesłanki, że możliwy wpływ na zdrowie ludzkie może być potencjalnie niebezpieczny
• Klasyfikacja IARC dotycząca promieniowania telefonów komórkowych, oparta na dowodach z epidemiologicznych badań kliniczno-kontrolnych, wskazuje, że zagorzali użytkownicy telefonów komórkowych przez długi czas są narażeni na zwiększone ryzyko raka mózgu – jest to potencjalne zagrożenie dla ponad 7 miliardów użytkowników telefonów komórkowych
Warunek wstępny: PP można wdrożyć, gdy bieżąca sytuacja jest niezgodna z wybranym poziomem ochrony
• Klasyfikacja IARC wskazująca na zwiększone ryzyko raka mózgu opiera się na badaniach epidemiologicznych, w których badani korzystali ze zwykłych telefonów komórkowych spełniających aktualne standardy bezpieczeństwa; oznacza to, że obecne standardy bezpieczeństwa są niewystarczające, aby chronić użytkowników.
Wdrożenie zasady ostrożności nie jest równoznaczne z zapobieganiem korzystaniu z technologii bezprzewodowych. Polityka ta może pomóc w ograniczeniu obecnego, szalonego i niekontrolowanego wdrażania sieci bezprzewodowych w dowolnym miejscu i czasie. Twierdzenia, że wdrożenie Zasady Ostrożności spowoduje szkody gospodarcze, nie są uzasadnione. Wdrożenie Zasady Ostrożności stworzy nową wiedzę poprzez badania mające na celu rozwiązanie problemu zagrożeń zdrowotnych i rozwój technologii komunikacyjnych o niższej emisji promieniowania. To z kolei stworzy nowe miejsca pracy i nowe możliwości gospodarcze w zakresie badań i technologii.
Podsumowując, przegląd dowodów naukowych IARC i uzyskana klasyfikacja możliwej rakotwórczości promieniowania telefonów komórkowych pozwalają na wdrożenie środków wynikających z zasady ostrożności w celu ochrony ludności przed potencjalnie niebezpiecznymi skutkami narażenia na promieniowanie emitowane przez urządzenia komunikacji bezprzewodowej. Równocześnie z wdrażaniem środków ochronnych mających na celu zmniejszenie narażenia populacji ludzkiej, należy kontynuować badania naukowe w celu rozwiązania sprzeczności w dowodach naukowych. Należy wreszcie zastosować nowoczesne metody biologii molekularnej, takie jak transkryptomika i proteomika, aby określić zakres i wielkość wpływu ekspozycji na pola elektromagnetyczne na tkanki i narządy ludzkie.
{newsletter_subscriber
