ЗАКОН
ЗА ЗАШТИТА ОД НЕЈОНЗИРАЧКО ЗРАЧЕЊЕ
(„Службен весник“ РС бр. 36/09)
I. ОСНОВНИ ОДРЕДБИ
Член 1.
Со овој закон се уредуваат условите и мерките за заштита на здравјето на луѓето и заштитата на животната средина од штетното влијание на нејонизирачкото зрачење при користењето на изворите на нејонизирачко зрачење.
Заштитата од професионална изложеност на извори на нејонизирачко зрачење не е предмет на овој закон.
член 2
Поединечните термини употребени во овој закон ги имаат следниве значења:
1) нејонизирачко зрачење е електромагнетно зрачење кое има фотонска енергија помала од 12,4 eV. Тие вклучуваат: ултравиолетово или ултравиолетово зрачење (бранови должини 100-400 nm), видливо зрачење (бранови должини 400-780 nm), инфрацрвено зрачење (бранови должини 780 nm - 1 mm), радиофреквентно зрачење (фреквенции 10 kHz - ниско фреквентно поле од 300 GHz). (фреквенции 0-10 kHz) и ласерско зрачење. Нејонизирачко зрачење вклучува ултразвук или звук чија фреквенција е поголема од 20 kHz;
2) извор на нејонизирачко зрачење е уред, инсталација или објект што емитува или може да емитува нејонизирачко зрачење;
3) извор на нејонизирачко зрачење од посебен интерес е извор кој може да биде опасен по здравјето на луѓето, земајќи ги предвид најдобрите достапни научни податоци;
4) објект со извор на нејонизирачко зрачење е објект каде што се произведуваат или користат извори на нејонизирачко зрачење;
5) границата на изложеност на нејонизирачко зрачење е максимално дозволената вредност на интензитетот на полето во околината, која е определена со стандард или друг пропис. Ова ограничување не важи за пациенти во здравствени установи каде што се применуваат контролирана медицинска терапија или дијагностички процедури;
6) зона на опасно зрачење е просторот околу изворот на нејонизирачко зрачење во кој интензитетот на нејонизирачкото зрачење ја надминува пропишаната граница;
7) животната средина е збир на природни и создадени вредности чии сложени меѓусебни односи ја сочинуваат околината, односно просторот и условите за живот;
8.) населението се состои од луѓе од сите возрасти, полови и здравствени состојби кои ги извршуваат сите животни активности. Овие лица не треба да бидат свесни дека се изложени на нејонизирачко зрачење и не треба да ги знаат штетните ефекти на ова зрачење;
9) оператор или оператор е лице кое работи со извори или ја надгледува работата на изворите на нејонизирачко зрачење;
10) заштитата од нејонизирачко зрачење вклучува збир на мерки и процедури кои ги спречуваат или намалуваат штетните ефекти на нејонизирачкото зрачење во животната средина;
11) испитувањето на зрачењето кое потекнува од изворот на нејонизирачко зрачење е мерење и по потреба пресметување на параметрите на полето и неговата просторна дистрибуција во околината;
12) вонреден настан е непланиран настан во кој, поради човечка грешка или дефект на опремата, се случило или можело да се случи штетен ефект на нејонизирачко зрачење врз здравјето на луѓето.
II. ПРИНЦИПИ
Член 3
Регулацијата за заштита од нејонизирачко зрачење се заснова на следниве принципи:
1) принцип на забрана - не е дозволено изложување на нејонизирачко зрачење над пропишаната граница и секаква непотребна изложеност на нејонизирачко зрачење;
2) принципот на пропорционалност - условите и дозволеноста за користење на извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес се определуваат и проценуваат според користа што нивната употреба ја обезбедува за општеството во однос на потенцијалните ризици од негативни ефекти поради нивната употреба, земајќи ги предвид нивото и времетраењето на изложеноста на населението во конкретниот случај, возраста и здравствената структура на начинот на кој потенцијално е изложен изворот на населението. фреквенции, како и други релевантни околности на конкретниот случај;
3) принципот на публицитет - податоците за нејонизирачко зрачење се достапни за јавноста.
III. МЕРКИ ЗА ЗАШТИТА ОД НЕЈОНЗИРАЧКО ЗРАЧЕЊЕ
Член 4
При спроведувањето на заштитата од нејонизирачко зрачење, се преземаат следниве мерки:
1) пропишување на границите на изложеност на нејонизирачко зрачење;
2) откривање на присуството и одредување на нивото на изложеност на нејонизирачко зрачење;
3) определување услови за користење извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес;
4) обезбедување на организациски, технички, финансиски и други услови за спроведување на заштита од нејонизирачко зрачење;
5) водење евиденција за изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес;
6) означување на изворот на нејонизирачко зрачење од посебен интерес и зоната на опасното зрачење на пропишан начин;
7) спроведување на контрола и обезбедување на квалитетот на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес на пропишан начин;
8.) примена на средства и опрема за заштита од нејонизирачко зрачење;
9) контрола на нивото на изложеност на нејонизирачко зрачење во животната средина и контрола на спроведените мерки за заштита од нејонизирачко зрачење;
10) обезбедување материјално-технички и други услови за систематско испитување и следење на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина;
11) едукација и стручно усовршување на персоналот во областа на заштитата од нејонизирачко зрачење во животната средина;
12) информирање на населението за здравствените ефекти од изложеноста на нејонизирачко зрачење и заштитни мерки и информирање за степенот на изложеност на нејонизирачко зрачење во околината.
Член 5
За да се открие присуството, да се утврди опасноста, да се извести и да се преземат мерки за заштита од нејонизирачко зрачење, се врши систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во околината.
Владата ја усвојува Програмата за систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина за период од две години.
Програмата од став 2 на овој член ја подготвува Министерството надлежно за заштита од нејонизирачко зрачење (во натамошниот текст: министерството) во соработка со органот на автономната покраина одговорен за заштита на животната средина (во натамошниот текст: надлежен орган на автономната покраина).
Републиката или автономната покраина обезбедува финансиски средства за спроведување на програмата од став 2 на овој член.
Системско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина може да врши компанија, претпријатие и друго правно лице доколку ги исполнува условите во однос на персоналот, опремата и просторот.
Исполнувањето на условите од ставот 5 на овој член се утврдува со одлука на министерот надлежен за заштита од нејонизирачко зрачење (во натамошниот текст: министерот).
Одлуката од став 6 на овој член е правосилна.
Министерот поблиску ги пропишува условите што треба да ги исполнуваат лицата од ставот 5 на овој член кои ги извршуваат задачите на систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење, како и начинот и методите на систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина.
Лицата од ставот 5 на овој член кои вршат систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина се должни да поднесат годишен извештај за резултатите од испитувањето до министерството, а за територијата на автономната покраина и до надлежниот орган на автономната покраина, најдоцна до 31 март во тековната година за вонреден случај од претходната година.
Министерот ја пропишува содржината и изгледот на извештајот од став 9 на овој член.
Член 6
Трговско друштво, претпријатие, друго правно лице и претприемач може да користи извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес доколку ги исполнуваат следните услови:
1) да има проценка на влијанието врз животната средина за тие извори на нејонизирачко зрачење, во согласност со законот;
2) дека нивото на изложеност на населението не ги надминува пропишаните граници.
Исполнувањето на условите од став 1 на овој член се утврдува со одлука на министерот, а за територијата на автономната покраина надлежниот орган на автономната покраина.
Одлуката од став 2 на овој член е правосилна.
За издавање на решението од ставот 2 на овој член се плаќа такса согласно законот со кој се уредува административната такса.
Лицата од став 1 на овој член не можат да почнат да користат извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес пред да добијат потврда за исполнување на условите за нивно користење.
Министерот пропишува:
1) граници на изложеност на нејонизирачко зрачење;
2) извори кои се сметаат за извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес, како и начинот на нивно испитување.
Член 7
Одредбите од член 6 на овој закон не се применуваат на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес кои се регистрирани во министерството надлежно за работи на одбраната и министерството надлежно за внатрешни работи.
По исклучок, одредбите од член 6 на овој закон не се применуваат на:
1) извори на нејонизирачко зрачење што се транспортираат со железница, моторно возило, авион или пловило, кога технички е обезбедено дека изворот не може да се користи или може да генерира нејонизирачко зрачење;
2) извори на нејонизирачко зрачење кои се складирани или кои се користат за продажба или за други цели во таква состојба што не е можно да се стават во функција или да се користат на начин што би претставувал потенцијална опасност.
Член 8
Економското друштво, претпријатието, другото правно лице и претприемачот кои користат извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес се должни да водат евиденција за овие извори и да го назначат лицето одговорно за примена на заштита од нејонизирачко зрачење.
Записите за изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес содржат, особено, податоци за: име, намена и тип на уредот, фреквенција, моќност и начин на работа.
Поблиската содржина на евиденцијата од став 2 на овој член министерот ја пропишува.
Член 9
Економската компанија, компанија, друго правно лице и претприемач што користат пропишани извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес се должни да обезбедат испитување на нивното ниво на радијација во околината.
Првото испитување на изворното зрачење од став 1 на овој член е потребно да го обезбеди деловно друштво, претпријатие, друго правно лице и претприемач пред да започне со користење на изворот или при зголемување на бројот на извори, односно при промена на условите за користење на изворот или реконструкција на објектот со извори на нејонизирачко зрачење.
Периодично испитување на нивото на нејонизирачко зрачење на изворите од став 1 на овој член се врши во пропишаниот рок.
Трошоците за тестирање на изворите од став 1 на овој член се на товар на корисникот на тие извори.
Министерот ги пропишува видовите извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за кои е задолжително испитување на нивото на нејонизирачко зрачење, како и периодот на нивно тестирање.
Член 10
Економско друштво, претпријатие и друго правно лице може да врши тестирање на нивото на радијација на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина доколку ги исполнува условите во однос на персоналот, опремата и просторот.
Исполнувањето на условите од став 1 на овој член се утврдува со одлука на министерот, а за територијата на автономната покраина надлежниот орган на автономната покраина.
За издавање на решението од ставот 2 на овој член се плаќа такса согласно законот со кој се уредува административната такса.
Министерот пропишува подетални услови што треба да ги исполнуваат лицата од став 1 на овој член.
Овластувањето за испитување на нивото на изворите на нејонизирачко зрачење од ставот 2 на овој член го одзема министерот, односно надлежниот орган на автономната покраина, доколку подоцна се утврди дека фирма, претпријатие и друго правно лице не ги исполнува пропишаните услови или ако се утврди дека решението е донесено врз основа на
Одлуката од ст. 2. и 5. на овој член е конечна.
Член 11
Стопанското друштво, друштвото, другото правно лице и претприемачот кои користат извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес се должни да водат евиденција и да водат документација за извршените испитувања на изворите на нејонизирачко зрачење од член 9 на овој закон.
Јавноста има право на пристап до информациите од став 1 на овој член, во согласност со закон.
Член 12
Економската компанија, компанија, друго правно лице и претприемач, односно оператор или оператор, е должна веднаш, а најдоцна во рок од 24 часа, да го извести министерството за вонредниот настан, а за територијата на автономната покраина, надлежниот орган на автономната покраина, односно органот на локалната самоуправа одговорна за заштита на животната средина.
Известувањето од став 1 на овој член особено содржи информации за околностите на вонредниот настан, место, време, непосредна опасност по здравјето на луѓето и краток опис на преземените мерки.
Член 13
За да се испита изложеноста на нејонизирачко зрачење во животната средина, на барање на министерството, односно надлежниот орган на автономната покраина, се вршат посебни мерења.
Трошоците за мерењата од став 1 на овој член паѓаат на товар на министерството, односно надлежниот орган на автономната покраина, освен во случај кога со мерењето се утврдуваат неправилности во работењето или надминување на пропишаните гранични вредности на емисија, кога трошоците ги плаќа сопственикот на емитерот на зрачење.>
IV. НАДЗОР
Член 14
Надзор над спроведувањето на одредбите од овој закон и прописите донесени врз основа на овој закон врши министерството.
Инспекцискиот надзор го врши министерството преку инспектори за заштита на животната средина во опсегот утврден со овој закон.
На автономната покраина и е доверена проверка на изворите на нејонизирачко зрачење на територијата на автономната покраина, во согласност со овој закон.
На единицата на локалната самоуправа и е доверено увидот на изворите на нејонизирачко зрачење за кои одобрение за градба и почеток на работа издава надлежниот орган на единицата на локалната самоуправа.
При извршувањето на инспекцискиот надзор, инспекторот за заштита на животната средина има право и должност да:
1) контролира дали компанија, претпријатие, друго правно лице и претприемач ги исполнуваат пропишаните услови за користење на извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес;
2) контролира дали лицата од чл. 8 и 11 од овој закон водат пропишана евиденција;
3) контролира дали на лицата од членот 9 на овој закон им се обезбедува радијационо испитување на извори на нејонизирачко зрачење во животната средина;
4) проверува дали правните лица кои вршат систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина ги исполнуваат пропишаните услови;
5) проверува дали правните лица кои вршат тестирање на нивоата на зрачење на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина ги исполнуваат пропишаните услови;
6) проверува дали деловно друштво, компанија, друго правно лице, претприемач, оператор или ракувач го известиле министерството за вонреден настан во рокот, а за територијата на автономната покраина надлежниот орган на автономната покраина, односно органот на единицата на локалната самоуправа одговорна за заштита на животната средина;
7) контролира дали се спроведуваат мерки за заштита од нејонизирачко зрачење.
член 15
Во извршувањето на задачите од членот 14 на овој закон, инспекторот за заштита на животната средина е овластен да:
1) наредува отстранување на констатираните недостатоци и исполнување на пропишаните услови на лицата кои користат извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес во рокот што тој го определил;
2) да ја забрани работата на лицата кои користат извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес доколку утврдените недостатоци не се отстранат во одреден рок;
3) нареди водење на евиденција од чл. 8 и 11 од овој закон;
4) наредува исполнување на пропишаните услови за вршење на систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина, како и испитување на зрачењето на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина;
5) нареди систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во околината на пропишан начин;
6) нареди испитување на нивото на зрачење на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина на пропишан начин;
7) нареди спроведување на други мерки за заштита од нејонизирачко зрачење, согласно закон.
Член 16
Инспекторите за заштита на животната средина мора да имаат официјална лична карта и етикета кога вршат инспекции.
Министерот ги пропишува формата на службената идентификација и изгледот и содржината на ознаката.
В. НАДЛЕЖНОСТ ЗА РЕШАВАЊЕ НА ЖАЛБА
Член 17
Инспекторот за заштита на животната средина донесува решение за мерките од член 15 на овој закон.
Одлуката на инспекторот за заштита на животната средина може да се обжали до министерот во рок од 15 дена од денот на приемот на решението.
Жалбата на решението на инспекторот за заштита на животната средина не го одлага извршувањето на решението.
Решението на министерот по жалбата од ставот 3 на овој член е правосилно.
VI. КАЗНЕНИ ОДРЕДБИ
Член 18
Фирма, претпријатие или друго правно лице ќе се казни со парична казна од 1.500.000 до 3.000.000 динари за стопански прекршок доколку:
1) врши систематско испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина, но не ги исполнува пропишаните услови или нема акт за исполнување на тие услови (член 5);
2) не ги исполнува пропишаните услови за користење на извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес или ако користи извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес пред да добие актот дека се исполнети пропишаните услови (член 6);
3) не обезбедува испитување на нивото на зрачење на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина (член 9);
4) врши испитување на степенот на зрачење на извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина, а не ги исполнува пропишаните услови или нема акт за исполнување на тие услови (член 10);
5) во пропишаниот рок не го извести министерството, надлежниот орган на автономната покраина или органот на единицата на локалната самоуправа одговорна за заштита на животната средина (член 12).
Глоба од 100.000 до 200.000 динари ќе се казни и одговорното лице во правното лице за стопанскиот прекршок од став 1 на овој член.
Покрај глобите за економски прекршоци од став 1, точка. 1), 2), 3) и 4) на овој член, на друштво, претпријатие или друго правно лице може да му се изрече заштитна мерка забрана за вршење одделна стопанска дејност во период до десет години.
Покрај глобата за стопанскиот прекршок од став 1 на овој член, на одговорното лице во правното лице може да му се изрече и заштитна мерка забрана за вршење одделни работи до десет години.
член 19
Глоба од 500.000 до 1.000.000 динари за прекршок ќе се казни трговско друштво, претпријатие или друго правно лице доколку:
1) во пропишаниот рок не доставува извештаи до министерството, односно до надлежниот орган на автономната покраина за резултатите од систематското испитување на нивото на нејонизирачко зрачење во животната средина (член 5, став 9);
2) не води пропишана евиденција за изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес и не определи лице одговорно за примена на мерките за заштита од нејонизирачко зрачење (член 8 став 1);
3) не води евиденција и не води документација за испитувањата извршени на ниво на зрачење на извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина (член 11 став 1).
За прекршокот од став 1 на овој член ќе се казни со парична казна од 25.000 до 50.000 динари одговорното лице во фирма, претпријатие или друго правно лице.
член 20
Претприемач ќе се казни со парична казна од 250.000 до 500.000 динари за прекршок доколку:
1) не ги исполнува пропишаните услови за користење на извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес или ако користи извори на нејонизирачко зрачење од посебен интерес пред да добие актот дека се исполнети пропишаните услови (член 6);
2) не води пропишана евиденција за изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес и не определи лице одговорно за примена на мерките за заштита од нејонизирачко зрачење (член 8 став 1);
3) не обезбедува испитување на нивото на зрачење на изворите на нејонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина (член 9);
4) не води евиденција и не води документација за извршените испитувања на нивото на зрачење на изворите на јонизирачко зрачење од посебен интерес за животната средина (член 11 став 1);
5) во пропишаниот рок не го извести министерството, надлежниот орган на автономната покраина или органот на единицата на локалната самоуправа одговорна за заштита на животната средина (член 12).
Покрај глобата за прекршокот од став 1 точка 1 на овој член, на претприемачот може да му се изрече и заштитна мерка забрана за вршење на одредена дејност во траење до три години.
VII. ПРЕОДНИ И ЗАВРШНИ ОДРЕДБИ
член 21
Правилникот за извршување на овој закон ќе донесе министерот во рок од една година од денот на неговото влегување во сила.
член 22
Стопанското друштво, претпријатието, другото правно лице и претприемачот кои користат извори на нејонизирачко зрачење се должни своето работење да го усогласат со одредбите на овој закон во рок од три години од денот на неговото влегување во сила.
член 23
Овој закон влегува во сила осмиот ден од објавувањето во „Службен весник на Република Србија“.
