A) Hipofiz bezi (Hipofiz, Glandula pituitaria)

Hipofiz bezi vücuttaki diğer bezlerin çoğunun çalışmasını kontrol eden merkezi endokrin bezidir. Sfenoid kemiğin Türk eyeri üzerinde yer alır ve yalnızca 0,5 ila 1 gram ağırlığındadır ve orta beyindeki hipotalamusa bir huni (infundibulum) ile bağlanır. İki fonksiyonel lobdan oluşur:

• Ön lob (Adenohipofiz): Büyüme hormonu (STH), tirotropin (tiroid bezini uyarır), gonadotropin (gonadları uyarır), melanotropik hormon (cilt pigmentasyonu) ve ACTH (adrenal bezleri uyarır) üretir.
• Arka lob (Nörohipofiz): Vazopressin (kan basıncını etkiler) ve oksitosin (rahimdeki doğumu düzenler) üretir.

Minyatür boyutları nedeniyle muayene, olası fonksiyonel tıkanıklıkları tespit etmek amacıyla ön ve arka loblarda ayrı ayrı, yalnızca zihinsel konsantrasyonla gerçekleştirilir.

B) Epifiz bezi, tiroid bezi ve paratiroid bezleri

Epifiz bezi (Corpus pineale): Yaklaşık 1 cm uzunluğunda olup serebrum altında yer alır ve melanotoksin ve melatonin üreterek cilt renginin ve ritminin düzenlenmesine katıldığına inanılır. Hastalıklar nispeten nadirdir.

Tiroid (Glandula tiroidea): Larinks ve trakeanın yanında bulunur ve sağ ve sol loblardan, isthmus'tan ve daha nadir olan piramidal lobdan oluşur. Tiroksin hormonunu üretir (iyot içerir ve metabolizmayı ve büyümeyi düzenler). Hipertiroidizm, bezin çalışmasının artması ve şişmesi (Bazedov hastalığı) anlamına gelirken, hipotiroidizm büyüme ve gelişmenin yavaşlamasına (cücelik veya kretinizm) yol açar. Analiz her lobun ayrı ayrı kontrol edilmesiyle gerçekleştirilir.

Paratiroid bezleri (Glandule paratiroideae): Tiroid bezinin yanında bulunan, kalsiyum ve fosfor metabolizmasından sorumlu dört bezelye büyüklüğündeki küçük bez (parathormon ve kalsitonin salgılarlar). Eksiklikleri kas spazmlarına (tetani) neden olur.

C) Timus, adrenal bezler ve cinsel organlar

Timüs: Sternumun arkasında yer alır ve korteks (lenfositlerden zengin) ve kemik iliğinden (Hassall cisimcikleriyle birlikte) oluşur. Vücudun enfeksiyonlara karşı savunmasında önemli bir rol oynar ve muayenede sol veya sağ lob ayrı ayrı kontrol edilir.

Adrenal bezler (Glandulae suprarenales): Her iki böbreğin üst kutuplarında yer alan korteks ve medulladan oluşurlar. ACTH hormonunun etkisi altında hipofiz bezleri, inflamatuar süreçleri engelleyen ve stres reaksiyonlarını düzenleyen hormonlar salgılar. Korteks hastalıkları (%90'ı staz gibi) Addison hastalığına yol açar ve sıklıkla romatizmal omurga bozukluklarıyla ilişkilidir.

Gonadlar ve göğüsler: Erkek gonadları (testisler) testosteron ve sperm üretirken dişi gonadları (yumurtalıklar) östrojen, progesteron ve relaksin üretir. Kadınlarda, memedeki meme bezlerinin (her memede 15 ila 20 glandüler lob bulunur) sistematik muayenesine özellikle dikkat edilir; herhangi bir değişiklik şüphesi çok dikkatli olmayı ve hastayı klinik muayeneye yönlendirmeyi gerektirir.

D) Pankreas ve dalak (Lien)

Pankreas sindirim kanalında detaylı bir şekilde işlenirken dalak vücudun en büyük rezerv kan deposunu temsil eder. Karın boşluğunun sol üst kısmında bulunur, süngerimsi dokudan yapılmıştır ve kan damarı sistemiyle zengin bir şekilde bağlantılıdır. Dalak, yıpranmış kan hücrelerini parçalayıp yenilerini oluşturur ve karaciğer ve akciğerlerdeki enfeksiyonlar veya hastalıklar nedeniyle şişebilir. Muayene, yüzeyi üzerinde yatay geçişler yapılarak gerçekleştirilir.

Endokrin sisteminde gözlemlenen tüm anormallikler, müşteriye doğru teşhis için bir doktora başvurması zorunlu olarak tavsiye edilerek, yalnızca oryantasyon verileri olarak kaydedilmelidir.